Fobik bozukluk, anlamsızlığı, gereksizliği, mantıksızlığı, yersizliği hasta tarafından kabul edilen ancak denetlenemeyen, engellenemeyen bir korku durumudur. Kaygı bir kişiye, olaya, olguya bağlanmıştır. Korku bu koşulların bulunduğu çevreye, ortama yaklaştıkça artar. Bu ortamda bulundukça en şiddetli düzeye ulaşır, uzaklaşınca azalır, kaybolur.

Fobik bozukluklar dört grup altında toplanabilir :

Belirli durumlardan korkma :
Kapalı yer, meydan, sokak, yükseklik, boşluk, ev, okul, asansör, gemi, deniz, karanlık, gök gürültüsü vb.

Beden işlevlerinden korkma :
Yüz kızarması, terleme, idrar kaçırma vb.

Kişilerden korkma :
Kalabalıktan, karşı cinsten, toplumda belirli rolü ve yeri olan insanlardan vb.

Nesnelerden korkma :
Bıçak, iğne, kalem, şiş, düğme, böcek, akrep, yılan, mikrop vb.

Psikoterapi, korkuların köklerini tanımlamada ve kişiye bunlarla başa çıkmasını öğretme yönünden çok faydalıdır. Antidepresan ilaçlar da bazı hastalarda uygulanabilir.

Tedavi

Birincil (Hastalığın oluşmasını) önleme
- Sosyal/ aile çevresi
- Sosyal beceri
- Öğretmen
- Kalıtımsal etkenler
- Mizaç

İkincil önleme
Erken tanı ve erken tedaviyi içerir.

Üçüncül önleme

Psikoterapi

Bilişsel tedavi:
- Kaygı duyguların ve kaygıya karşı bedensel tepkileri tanıma.
- Kaygı doğuran durumlardaki zihniyeti ortaya koyma
- Başa çıkma stratejileri geliştirme
- Self - değerlendirme ve self - pekiştirme
- Kendi kendini eğitme
- Gerçekçi beklentiler geliştirme

Davranışsal tedavi:
- Model olma
- Üstüne gitme
- Rol oynama
- Gevşeme eğitimi
- Pekiştirme

Sosyal beceri eğitimi:
- Davranışsal: Sosyal etkileşimi başlatma, sohbet başlatma ve sürdürme, girişkenlik eğitimi.
- Sürekli pratik yapma

Aile tedavisi:
- Girişimciliği ödüllendirme / kaygıyı söndürme stratejileri
- Ebeveynin duygusal ve kaygılı tepkilerini değerlendirme
- İletişim ve problem çözme
- Ebeveyn eğitimi

Grip terapisi
- Akran desteğini oluşturma
- Model olma
- Pekiştirici fırsatlar
- Kaynakları paylaşma
- Yardım etme davranışları

İlaç tedavisi

Ortalama süre 9-12 ay sürer.
- SSRI: (prozac, depreks, zedprex, lustral, seralin, faverin, cipram, seroxat gibi ilaçlar)
- Klonazepam
- Buspiron
- Beta bloker: Propranolol / atenolol.
- Trisiklik antidepresanlar (Tofranil, anafranil, laroxyl v.b)

Tedavi, ani bir değişiklik olarak düşünülmemeli bir değişim çabası ve süreci olarak değerlendirilmelidir.
Hastaların ilaçlarını kullanmaları yanı sıra hekimlerinin tavsiyelerine uymaları ve hastalıkla başa çıkmak için çaba göstermeleri, ailenin hastaya destek vermesi, bunun bir hastalık olduğunu idrak etmesi önemli hususlardır.

Selçuk Üniversitesi
Meram Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı

Tanımadık insanlarla karşılaştığı ya da başkalarının gözünün üzerinde olabileceği bir ya da birden fazla toplumsal durumdan veya bir eylemi gerçekleştirdiği durumdan belirgin ve sürekli bir kaygı-huzursuzluk-korku duyma hali. Kişi, küçük duruma düşeceği ya da utanç duyacağı bir biçimde davranacağından korkar ( ya da kaygı belirtileri gösterir).

Kişi, korkusunun aşırı ya da anlamsız olduğunu bilir. Çocuklarda bu özellik bulunmayabilir.

Korkulan toplumsal ya da bir eylemin gerçekleştirildiği durumlardan kaçınılır yahut da yoğun kaygı veya sıkıntıyla bunlara katlanılır.

Kaçınma, huzursuz beklenti ya da korkulan durumlarda sıkıntı duyma halleri, kişinin olağan günlük işlerini, mesleki (ya da eğitimle ilgili) işlevselliğini, toplumsal etkinliklerini veya ilişkilerini bozar ya da belirgin bir sıkıntıya yol açar.

Performans tipi: Sınıfta sesli okuma, müzik/spor, toplulukta konuşma tahtaya yazma, sorulara cevap verme, test alma v.b durumlarda kendini gösterir.
Etkileşimsel tip: Sohbete (özellikle de karşı cinsle) katılma, yetişkinlerle konuşma, parti vb.okul etkinliklerine iştirak, başkalarının önünde yeme-içme-yazma, yardım isteme/tarih sorma v.b durumlarda kendini gösterir

Ayrıca yaygınlaşmış tipi vardır.

Kroniktir, Depresyon ve alkolizmle birliktelik fazladır.

Başka kaygı bozuklukları ile birliktelik % 36.

Sosyal kaçınma stratejileri:
- Kendiyle konuşanı işitmezden gelme
- Gözünü kaçırma
- Hastalanma
- Zıtlaşmacılık
- Sosyal etkinliklere katılmayı reddetme
- Okul reddi